O clamoroso estado de abandono en que se atopa o Monte Pindo salta á prensa

La Voz de Galicia, martes 18 de agosto de 2015, páx. 4.

Hoxe o diario La Voz de Galicia chama a atención sobre a situación desesperada do Monte Pindo, cun artigo publicado na páxina 4 da sua edición nacional na cal denuncia que case dous anos despois do pavoroso incendio de setembro de 2013 que devastou o espazo natural protexido, as actuacións da Xunta na zona brillan pero pola súa ausencia, tal e como tamén denunciou o noso colectivo hai dous meses asi coma outras entidades. A dura cabeceira mesmo acusa literalmente ao executivo Feijóo de marxinar o macizo carnotán.

En efecto, no 2013 e coas cinzas do devastado Monte Pindo aínda fumegantes o propio secretario xeral de Medio Rural Tomás Fernández Couto tentara desautorizar as voces que clamaban por actuacións urxentes de reparación dos danos físicos á natureza e a vivendas, explotacións e propiedades particulares, e moi nomeadamente aquelas destinadas a conter as previsíbeis escorrentías (que remataron por chegar sen resistencia) e tamén e moi nomeadamente a conter a expansión do eucalipto, especie alóctona que antes do lume apenas inquedaba aos colectivos que traballamos pola biodiversidade deste espazo natural, e que por centos unimos a nosa voz en 2013 nun chamamento cidadán unitario contra o lume e a favor dun novo modelo de xestión forestal e rural, e que en San Caetano só atopou por resposta un silenzo máis doloroso incluso que mil lumes.

Asi conxuraba a Xunta as críticas tras o lume

Porén, este mesmo persoeiro, destacado defensor da eucaliptización do noso País por acreditar firmemente en que a única especie natural valiosa é aquela que cotiza no mercado, non casualmente sentenciara no mesmo medio de comunicación que o momento de acometer actuacións non era aquel senón na primavera de 2015, dando portazo non só as demandas de máis medidas de protección senón das actuacións concretas que se esixían. Como era previsible, ás portas de outono de 2015 da Xunta nada máis se soubo, a erosión á que se viu submetido o Monte Pindo tivo efectos devastadores deixando sen apenas substrato vexetal as zonas máis sensíbeis, e o eucalipto espallouse libre e programadamente atendendo os patróns previstos no seu día polos técnicos da nosa Asociación, enriba do lugar de Quilmas e moi nomeadamente no entorno de San Cibrán e Caldebarcos, colonizando masivamente o hábitat único en Galiza do carballo anano, e que a pesar de rebrotar con aparente boa saúde logo do lume, debe agora resistir a competencia dunha especie devastadora coma é o eucalipto.

En fin, todo parece responder a un programa do PP máis ou menos elaborado para que o abandono deliberado do Monte Pindo leve a un progresivo deterioro da súa biodiversidade que xustifique unha relaxación das medidas de protección e desenvolvemento que a sociedade reclama para este lugar, abrindo os espazos accesibles ao monocultivo do eucalipto e deixando á súa sorte o resto. Pode que esta escolla sexa rendible economicamente para a Xunta, que ten consorciada desde o franquismo a xestión do Monte Pindo, e a quen a venda de eucalipto lle reportará beneficios económicos nuns anos, mentras que as medidas que sociedade, axentes e científicos esixen conleva comprometerse e desenvolver programas de actuacións e investimentos.

Agora ben: pódese admitir que unha administración pública que ten a encomenda de xestionar un espazo natural protexido por normas internacionais o abandone á súa sorte? Que opina a Unión Europea que hai xa 15 anos desenvolveu a Rede Natura de que un dos espazos máis valiosos do noso País se xestione baixo esas premisas? Quedará impune que o Valedor do Pobo tivese que actuar con contundencia contra a Xunta por vulnerar en varias ocasións ata 5 leis galegas, españolas e europeas ao negarse a facilitar información oficial sobre o Monte Pindo?

Independentemente de se aceptan tramitar o Parque Natural, medida tan demandada por ser esta a única figura de protección que implica un compromiso legal e obrigatorio con investimentos e planos de actuación no espazo, e ao que a Xunta se negou ata en catro ocasións, moi ao seu pesar o Monte Pindo xa conta con protección internacional ZEC (Zona de Especial Conservación), LIC (Lugar de Interese Comunitario) e PIG (Punto de Interese Xeolóxico). A actitude do PP nesta zona desde o ano 2010 trasluce sospeitas non só de desleixo e neglixencia, senón de violar todos os preceptos legais na súa encomenda de xestionar este espazo natural, que literalmente se están cargando.

Que facer ante unha Xunta que en materia medioambiental ten optado abertamente por operar na ilegalidade? 
Cremos que é absolutamente necesario reforzar o consenso social sobre o cambio climático e por tanto a necesidade de conservar os nosos espazos naturais máis valiosos, e no que respecta ao Monte Pindo en particular, artellar novas vías de encontro entre o pobo, axentes sociais e institucións para que, dunha vez, remate a impunidade con que esta Xunta está a acabar non só co Monte Pindo, senón con boa parte dos espazos naturais protexidos do noso País. Neste eido, desde a entidade veciñal do Monte Pindo trataremos de desenvolver unha renovada rolda de contactos de cara a obter o compromiso de distintas institucións públicas (Concellos, Deputacións, Xunta...) coa declaración do Monte Pindo como Parque Natural coincidindo con que está a piques de cumprirse un lustro desta reivindicación, que ratifiquen e se sumen ás xa máis de 170 adhesións que xa obtivemos no tecido veciñal, cultural, asociativo, sindical, político e empresarial do noso País.

A revolta de Carnota

Restos do Castelo de San Xurxo (fonte: Galipedia)

Para a Igrexa, un acto de barbarie. Mais para a xente, o episodio que denomino revolta de Carnota debeu ser a resposta ante décadas ou séculos de abusos por parte da Igrexa contra o pobo de Carinota, que finalmente decide reaccionar, armarse como cabaleiros, e asestar un dos maiores golpes populares dos que quedou constancia na documentación medieval aos intereses da Igrexa, cando o seu poder xa era pouco menos que absoluto, e que só a intelixencia estratéxica do arcebispo Didaci Gelmiri, Diego Xelmírez, conseguiu sofocar. Imos cos feitos.

O Castelo de San Xurxo e a Casa de Traba

Visibilidade desde San Xurxo (fonte)

No pico Pedrullo do Monte Pindo levantouse un castelo apadriñado polo santo guerreiro Sancti Georgii, San Xurxo, fundado (ou refundado) no século X polo bispo Sisnando II para protexer as nosas costas dos continuados ataques e saqueos normandos e árabes desde o mar, defendendo ademais un paso privilexiado a Santiago, cobizado centro do poder relixioso na época. Trátase dun castelo roqueiro, e que malia estar preto da costa ocupa un escarpado penedo de difícil acceso co que se fundía. Ten unha impresionante perspectiva sobre o sur da Costa da Morte, e trátase probabelmente dun dos castelos de pedra máis antigos do País, e dun dos poucos que nunca puido ser conquistado, que se saiba.

Co progresivo cese do hostigamento martítimo San Xurxo foi perdendo función defensiva para converterse paulatinamente nun auténtico símbolo de poder da coroa galega. No século XI ou XII esta cédea a Pedro Froilaz, fundador da poderosa estirpe dos Traba, membro da corte de Afonso VI e aio (educador) do neno Afonso Reimóndez, quen será o rei Afonso VII de Galiza. Este á súa vez legoulle a fortificación ao seu fillo Rodrigo, quen será logo alférez de Afonso VII na súa coroación, cargo de máxima confianza do rei que portou a espada e escudo do novo monarca durante o distinguido acto, e quen anos despois o nomeará Conde Rodrigo Pérez de Traba.

Coa tenencia do Castelo de San Xurxo, cuxos beneficios resultaban sumamente gravosos segundo documentos da época, Rodrigo asegurábase ademais os privilexios e vasalaxe de todo o Condado de Carnota, que abarcaba naqueles tempos o territorio situado entre os ríos Xallas e Tambre, nos actuais concellos de Carnota, Muros, Outes e a maior parte de Mazaricos.

Arias Muñiz, de conspirador a arcediano de Trastámara e canónigo da Igrexa de Santiago
A principios do século XII, Galiza era unha pota a presión onde os intereses de monarquía, nobreza e clero friccionaban continuamente nunha loita continua pola acumulación de poder, propiedades e privilexios, onde a diferencia entre o político e o relixioso debeu ser imperceptíbel. A coroa do Reino de Galiza estaba en plena disputa e unha coalición liderada por Pedro Froilaz de Traba e a raiña Teresa de Portugal asediaba Compostela para forzar a caída da raiña Urraca e asi poder instaurar na coroa o seu protexido Afonso Reimúndez.

Un dos instigadores daquela sublevación chamábase Aria Munincide, ou Arias Muñiz, quen segundo a documentación, a consecuencia dunha das súas habituais arengas ao pobo e o clero de Santiago provocou un levantamento popular contra Xelmírez, polo cal foi tachado de conspirador e traidor pola Igrexa. En realidade Arias Muñiz non ansiaba derrocar o arcebispo senón lograr poder relixioso e concretamente facerse co título de arcediano da poderosa terra de Trastámara. A Mitra compostelá opúxose frontalmente, mais ante o avance do pobo alzado, e véndose xa derrotado e a piques de ver todos os seus pazos destruídos, Xelmírez finalmente accede ás pretensións deste pésimo home: coa condición de devolver o título cando a Igrexa queixer, Arias Muñiz é nomeado arcediano de Trastámara, máxima autoridade relixiosa das vastas terras baixo o dominio dos castelos de San Xurxo, Traba e Ferreira, é dicir, desde o río Tambre ata Bergantiños. E, á vista do ritmo dos acontecementos, non perdeu o tempo.

A xestación dunha revolta popular
O novo apoderado eclesiástico axiña debeu colisionar cos intereses do señor feudal das terras de Carnota, Rodrigo Pérez de Traba, e máis aínda -polo que parece- cos dos seus vasalos. De certo xa debía ser duro abondo entregar boa parte do froito das túas cobizadas piscarias e fértiles terras a un señor para máis ter que compracer en adiante a outro máis.

A insistencia nas propias fontes eclesiásticas en defender a labor civilizadora de Arias Muñiz na súa prédica sobre o noso pobo, ao que califica de bárbaro e ignorante, sinala un segundo factor para a insurrección: a chegada do novo arcediano supuxo un forte choque cultural e relixioso para a xente. Asi, e segundo a descrición literal da igrexa de Santiago, Arias Muñiz predicaba con austeridade a verdade ao clero e ao pobo desas terras, qui erant idiotae & fere indisciplinati, é dicir que eran uns ignorantes, salvaxes e indisciplinados, mentras que Muñiz era varón bo e discreto que só procuraba instruilos e iluminalos nos preceptos da Sacra Escritura. Parece claro que Arias Muñiz loitou activamente para someter ideoloxicamente aquel pobo e destruír o seu sistema de crenzas tradicional, e tamén que a poboación puido reaxir en defensa do seu ante o que trataban de impoñerlle.

Cova da Xoana ou Revertedemos

Cales puideron ser estas crenzas antigas? É dificil sabelo toda vez que se perderon na memoria dos tempos, pois a historia escríbena sempre os vencedores. Pero é moi de ter en conta que determinados rituais que a ollos da igrexa católica só poden calificarse de herexías chegaron con relativa boa saúde incluso ata os nosos días a través da tradición oral. Por dar algúns exemplos, a visión da Cova da Xoana (tamén chamada Revertedemos) coma unha catedral natural na que se practican cultos e -unha vez ao ano, na noite de San Xoán- un gran aquelarre das bruxas da comarca cun demo de nome Miguel; os encantos e fadas máxicas que custodian os nosos ríos e os seus tesouros agochados; a auga que se recolle das pozas da Laxe da Moa a xeito de auga bendita; os ritos de fecundidade e sanación vinculados a determinados espazos e pedras; as visións espectrais, terríbeis monstros, ou maldicións que agardaban a quen non cumprira determinado rito no momento exacto... e outro tipo de rituais que nos falan dun sistema de crenzas politeista que outorgaba aos elementos da natureza características de divindade. Todo isto debía estar a anos luz do monoteismo antropocéntrico que o cristianismo trataba de instaurar, combatindo outras crenzas con dureza ou no mellor dos casos tratando de absorbelas e incorporalas mediante a cristianización dos seus símbolos e referentes. Así, no monte Pindo podemos atopar cruces medievais gravadas en practicamente todos os espazos considerados de culto e mesmo se ergueu unha remota ermita ao pe da mesmísima Laxe da Moa. Porén, ter que aturar a monserga dun recén chegado que despotricaba a cara descuberta contra un sistema de vida e de crenzas tan antigo e arraigado coma os máis rexos carballos puido ser demasiado que aturar para aquel pobo.

Ilustración do momento da coroación de Afonso VII

O terceiro factor que puido acender a chama da rebelión é que o señor destas terras, Rodrigo Pérez, tampouco debía sentirse particularmente cómodo coa chegada dun destacado representante da igrexa de Santiago para disputar o seu poder territorial, e moito menos tratándose dun mandado de Xelmirez co cal a poderosa estirpe dos Traba xa tradicionalmente non tiña boa relación, pois aparte da oposición de Xelmírez á aceptar a aposta dos Traba para a coroa galega, só tres anos antes de estalar a revolta de Carnota, o 13 de novembro de 1127, Rodrigo ve coma o rei de Galiza dalle o seu Castelo de San Xurxo con todas as súas dependencias á Mitra compostelá a cambio de facerlle unha homenaxe anual ao monarca, véndose obrigado Rodrigo a renderlle preito a Xelmirez para poder seguir usando a fortaleza e disfrutando dos seus privilexios e vasalos: unha humillación ao inxente poder dos Traba en plena decadencia vital do patriarca e magnate Pedro Froilaz, que finaría no tempo da rebelión carnotá.

Se ben non queda claro que o Conde Rodrigo Pérez de Traba participara personalmente no levantamento armado, parece claro que a súa man condescendente e mesmo instigadora podería estar detrás dunha rebelión popular contra o arcediano, toda vez que parece que as propias fontes parecen indicar que o pobo tomou no Castelo de San Xurxo as cabalgaduras e as armas empregadas no posterior ataque, o que practicamente implica a colaboración necesaria do seu ocupante e tenente cos acontecementos que estaban por producirse.

Ano 1130: O pobo de Carnota levántase contra o arcediano
Non conservamos documentación imparcial sobre como transcorreu concretamente o episodio, nin sabemos cantos homes participaron no levantamento, nin tampouco cantos homes configuraban o séquito do arcediano. Pola descrición da Igrexa parece claro que non se tratou dun típico asedio senón dunha auténtica emboscada en campo aberto liderada por labregos e nobres armados, e que tivo lugar no ano 1130 contra unha comitiva de Arias Muñiz nalgún punto do Condado de Carnota, probabelmente no entorno do Monte Pindo, no que ata no século XVIII se practicou o bandoleirismo e mesmo se recomendaba contratar escolta para cruzalo con seguridade. En fin, os emboscados lograron capturar a Arias Muñiz, despoxárono de todas as súas monturas, roupas e pertenzas e despois de darlle unha malleira fixérono preso nos calabozos do castelo de San Xurxo.

A Igrexa describe os feitos asegurando que o pobo de Carnota, estimulado por inspiración do diaño, levantouse insurrecto contra Arias, prendeuno, descabalgouno e despoxouno das súas roupas, azoutouno e recluíuno sen misericordia no cárcere. Máis aló da insistencia na boa fe das intencións do arcediano sobre aquel pobo bárbaro e incivilizado, a Igrexa non da ningunha pista do móbil real do levantamento, se ben parece pouco probábel que sexa unha prédica austera a que esté detrás de tal revolta que golpeaba en pleno corazón das indiscutidas estruturas de poder da Igrexa de Santiago da época.

Xelmírez entra en cólera

Coro da Igrexa de Santiago

A noticia do levantamento armado non tardou en chegar a Compostela, onde o arcebispo Xelmírez, moi aflixido, reacciona de inmediato convocando aos seus coengos a cabildo para buscar consello sobre que facer para apaciguar a revolta e castigar aos culpábeis; Este acorda expresar a dor polo acontecido vestindo todos de loito e celebrar Santos Oficios no Coro, baixados das súas cadeiras e en silencio. Asi mesmo, ordena baixar ao chan todos os crucifixos da Catedral.

No canto ás condenas polo sucedido, a Rodrigo, coma señor daquelas terras ao que consideraban dirixente dos malfeitores e por tanto responsábel da revolta, imponlle a anatema, é dicir, unha maldición que supón a súa expulsión da comunidade relixiosa. Por último, acorda a excomuñón daquelas terras bárbaras, o que concretou mandando gravar nunha laxe do Monte Pindo unha gran cruz e, debaixo, esta inscrición: Reis, bispos e presbíteros, todos por poderes recibidos de Deus, excomulgaron aquí este castelo.

Non se trata desde logo dun proceder común que a máxima autoridade relixiosa dun Reino excomulgue un territorio físico como fixo Xelmírez, pois se ben ese era un castigo de primeira orde estaba en todo caso reservado para os humanos, non para os montes por moi sagrados que estes sexan. É máis, é o único caso que coñecemos en que isto pasou. Esta decisión totalmente extraordinaria de excomulgar o territorio debía pretender dividir as culpas entre toda a poboación, e probabelmente magnificar a importancia deste episodio para salientar o seu enfrontamento cos Traba e quen sabe se mesmo provocar outra revolta popular, mais contra Rodrigo.

Rodrigo nega a súa participación na revolta
En todo caso, a reacción da Igrexa de Compostela foi tan inusitada que Rodrigo Pérez de Traba apurou a negar todo vencello co acontecido, xurando sobre o texto dos evanxeos que el non coñecera nin mandara deshonrar ou facer preso ao arcediano, e comprometeuse a liberalo e restituirlle todo o lle fose roubado, asi coma capturar e entregar a Santiago a todos aqueles labregos que tiveran algunha relación co ataque xunto coas súas posesións e propiedades, e tamén a retirar os privilexios e favores de que gozaran nobres e cabaleiros que participaran dalgún xeito no levantamento, mentras non demostraran arrepentimento. Todo isto díxoo o propio Rodrigo en Compostela, en presenza dos coengos e do propio Xelmírez, e acompañou esta declaración de intencións con varias homenaxes e doazóns á Igrexa de Santiago, coma o Castelo de Faro, que puido ser a Torre de Hércules.

Excomuñón de Penafiel, vandalizada recentemente

A enmenda pareceulle xusta e suficiente á Igrexa de Compostela e Rodrigo non só atopou o perdón senón que se reconciliou con Xelmírez, e mesmo fixéronse bos amigos desde ese intre. Descoñecemos se finalmente Rodrigo entregou algún nobre ou labrego dos que participaran na revolta a Xelmírez, mais el e a súa muller convértense en grandes benefactores da Igrexa, e practicamente todas as referencias documentais del e a súa familia a partir deste intre consisten en novos donativos e beneficios á mesma.

Malia todo a inscrición excomulgando o Monte Pindo segue gravada na pedra e esta historia, segundo a Igrexa, serviu de advertencia para que outros non se atreveran a repetir alzamentos similares contra os seus representantes. Aínda que trinta anos despois, no Libro V do Códice Calixtino, seguía describindo aos galegos coma un pobo iracundo e litixioso...

A captura do arcediano, na Historia Compostellana
Captio Archidiaconi per R. Comitem & animadversio Archiep. in eumdem quousque satisfaceret. Cap 16 Quidam B. Jacobi Apostoli Ecclesia Archidiaconus nomine A. Munincides, Archidiaconatum suum in terris S. Georgii, Travae & Ferrariae ad Castra pertinentibus, sub Comite Ruderico Petri Comitis filio tenebat, & quia Clero & populo illarum terrarum, qui erant idiotae & fere indisciplinati, veritatem austere praedicabat, & eos ut vir bonus & discretus Sacrae Scripturae praeceptis instruere & illuminare volebat, multi ex illis terris, tam milites, quam rustici, diabólico, instinctu stimulati in eum insurgentes captioni mancipaverunt, & eum dehonestantes & verberantes, & a suis equitaturis & vestimentis cum suis sequacibus privantes, in carcerem immisericorditer retruserunt: quod Dominus Compostellanus audiens, inde nimis contristatus, inito Capitulo cum suis Canonicis, & accepto consilio ab illis, omnes Crucifixos totius Ecclesiae in terram deponi praecepit: Canónicos pullatos & vehementi dolore affectos, & sedibus suis descenderé & divinum officium sub silentio in choro celebrare fecit terras illas super nominatis Castris appendentes, in quibus ipsi malefactores habitabant, in tanti sceleris ultionem excommunicavit, & anathematizavit. Comes autem excommunicationem & ipsius Compostellani inimicitiam valde metuens, Archidiaconum captum statim solvi, & de omnibus rebus quas amiserat reintegran praecepit, deinde Compostellam venit se de tanto scelere purgaturus, & justitiam erga Compostellanum, & praedictum Archidiaconum plenariam executurus. Cumque in colloquium venissent multis litigiis contentionibus de dedecore Ecclesiae illato, & de Archidiaconi inter se diu habitis, Comes juxta judicium & consilium virorum illustrium qui aderant, se Archidiaconi captionem nec scisse, nec consuluisse, nec praecepisse super textum Evangeliorum in Choro В. Jacobi coram Clero & populo propria manu cum allis XI. nobilibus, Garsia Petride, Petro Gutierride, Petro Diaco, Pelagio Curvo, Salvatore Nunicide, Aria Munincide, Petro Munincide, Martino Sanciade, Joanne Gutierride, Nunu Pelagide: Municide, juravit. Promisit etiam & similiter juravit, quod rústicos illos qui praefatae captioni interfuerant, & Archidiaconum dehonestaverant, cum omnibus suis possessionibus hereditatibus in manum Dñi. Compostellani traderet, ut justitiam talem qualem sibi placeret, de eis acciperet. De militibus autem, qui erant nobiles & potentes, promisit & juravit, quod eis praestimonia sua, quae a setenebant, omnimo auferret, & eos a se tandiu excluderet, donec plenariam justitiam erga Dominum Compostellanum & suam Ecclesiam exequeretur. Hoc facto Comes & Dñs Compostellanus invicem reconciliati sunt. & facti boni amici, & Dñs. equidem Compostellanus tam asperam de Comite & illis malefactoribus justitiam accipere voluit, ut ipse, & sua Ecclesia, & sui Canonici inde honorati essent, & ut alii perterriti suas manus ad tantum scelus deinceps extendere non auderent.

Mario Maceiras Dosil, secretario da Asociación Monte Pindo Parque Natural

A Xunta recoñece que o Monte Pindo é un dos lugares máis queimados do país

Ata os astronautas poden ver o que a Xunta non quer ver

A Consellería de Medio Rural vén de publicar recentemente datos estatísticos das localidades con máis actividade incendiaria do noso País durante a última década. Tristemente, o Monte Pindo lidera o funesto podio. Este é a primeira vez que a Xunta recoñece oficialmente a situación extrema que vive o Olimpo Celta a consecuencia do seu abandono, e desmantela o argumento habitual de que este espazo está «suficientemente protexido» que esgrimen para negar calquera intervención ou investimento neste espazo natural que por lei lle corresponde xestionar.

A estadística, que identifica 79 parroquias galegas con alta actividade incendiaria (PAAI), recolle as hectáreas queimadas na parroquia do Pindo, situándose como terceira localidade galega máis afectada polo lume na última década, con máis de tres mil hectáreas arrasadas, só por detrás de Cerdedo e Manzaneda. É de destacar que outra parroquia colindante, a de Colúns no concello de Mazaricos, sitúase no 5º posto da mesma estadística con máis de dúas mil hectáreas ardidas polo que é de supoñer que parte deses lumes afectaron igualmente ao Monte Pindo. Descoñecemos se á hora de facilitar os datos a Xunta contabilizou as hectáreas do espazo natural pertencentes á parroquia de San Mamede de Carnota, ou se polo contrario as omitiu. Nese caso o espazo ardido aínda sería moi superior ao que o informe revela.

Os datos revelados por fontes oficiais da mesma Administración que asegura estar facendo as cousas ben neste espazo confirman máis aínda o estado de abandono e esquecemento ao que a Xunta ten submetido o Monte Pindo e a veciñanza do seu entorno, e que preto de dúas centas entidades e ducias de científicos e investigadores veñen denunciando desde hai case 5 anos, esixindo nomeadamente que se remate con esta situación desesperada mediante a declaración do Parque Natural e a activación dos consecuentes plans de actuación que implica. Esta reivindicación demóstrase agora máis xusta e necesaria que nunca, pois a altísima incidencia do lume nesta zona non só ameaza vidas e propiedades, senón tamén unhas 150 especies protexidas por algunha figura legal, segundo o Catálogo de Especies do Monte Pindo, biodiversidade recoñecida pola Unión Europea outorgándolle o recoñecemento de ZEC no programa Rede Natura 2000. A Xunta non só non fixo absolutamente nada a consecuencia disto, senón que mesmo ignorou a denuncia de que se están producindo repoboacións de eucaliptos nas terras queimadas.

A Xustiza pide unha fianza multimillonaria a Ferroatlántica por secar o Xallas e ano e medio de cárcere para o cargo da Xunta que o autorizou

A Asociación Monte Pindo esixirá que os 8,5 millóns de euros se destinen integramente á recuperación ambiental do Xallas e do LIC Carnota-Monte Pindo en xeral

Parece que a barra libre con que contaba Ferroatlántica no río Xallas, arteria de vida do Monte Pindo, comeza a tocar fin. A década que a explotación hidroeléctrica mantivo practicamente seco o cauce fluvial máis importante do LIC Carnota - Monte Pindo, coa complicidade necesaria do Concello de Dumbría e a Xunta de Galicia, pode sairlle moi caro ao entramado empresarial de Villar Mir, despois de que o xulgado lle impuxera unha fianza de 8,5 millóns de euros, equivalente aos beneficios que a empresa xerou durante anos a conta de destruír ecoloxicamente esta cunca fluvial, que mantivo sempre a niveis mínimos (sen respectar sequera o caudal ecolóxico) e mesmo chegou a secar na súa totalidade durante aqueles tráxicos e polémicos días de novembro de 2007 que supuxeron unha mortandade masiva de fauna e flora, que ata agora non tivera consecuencias alén dunha miserábel indemnización a unha asociación de pescadores.

Fraga na inauguración da "fervenza programada"

A Xustiza parece que toma por fin en serio a gravidade da situación ecolóxica do rio Xallas e podería esixir, ademais de facer devolver os beneficios xerados por esta empresa a conta de destruir o medio ambiente dun dos accidentes xeográficos máis espectaculares e pintorescos de Europa, pide ano e medio de cárcere para o alto cargo da Xunta que o autorizou: Francisco Pan-Montojo, ex director xeral de Calidade e Avaliación Ambiental da Xunta de Galicia (PP), responsábel último do permiso dado en 2001 para que a empresa puidera secar cando lle parecera o cauce, dando lugar a aquela infame inauguración da "fervenza con horario de apertura" por parte do defunto ex-presidente da Xunta Manuel Fraga. O Xulgado considera que esa decisión foi tomada con pleno coñecemento de súa ilegalidade e sen respectar as normas máis basicas de tramitación, polo que o acusa dun delicto contra o medio ambiente no que a empresa é partícipe a título lucrativo.

Mortandade masiva no río en 2007

No 2011 a empresa xa tivera que afrontar a súas responsabilidades pola súa actuación no machacado río Xallas, se ben só se saldara -previo acordo xudicial coa Fiscalía- nunha indemnización de 305.954 euros que deberon pagar respectivamente a Xunta (265.954 euros), á Federación Galega de Pesca e ao Salmo Club de Pesca Deportiva (20.000 euros a cada unha). Evidentemente estamos ante unha sanción completamente ridícula que non chega ao 3,6% dos beneficios que xerou Ferroatlántica nese tempo, se ben obrigaron á empresa a cando menos respectar o caudal ecolóxico, unha vitoria moi celebrada daquela polo conxunto da sociedade que recuperaban asi un patrimonio que lle fora arrebatado durante máis dunha década.

Asi era o Xallas en 1898

A Asociación Monte Pindo Parque Natural vai esixir que, se finalmente se confirma a sanción multimillonaria de 8,5 millóns de euros, o Tribunal obrigue a destinar a integridade do diñeiro a recuperar a cunca fluvial do Río Xallas e outros espazos naturais degradados no LIC Carnota - Monte Pindo, pois, se ben vai ser difícil ou imposíbel que se recupere o valor ecolóxico natural do río, faríase xustiza histórica con quen durante décadas utilizou impunemente en exclusivo beneficio propio un acontecemento único en Europa, patrimonio de toda a Costa da Morte e de todas as galegas e galegos.

Que foi da repoboación prometida pola Xunta no Monte Pindo esta primavera?

O mítico Penafiel, envolto en lapas en setembro de 2013

Xa murchan as dedaleiras, van secando os regatos e a ameaza estival do lume volverá a pender axiña sobre todo o monte galego, e moi nomeadamente nos espazos naturais senlleiros que seguen décadas despois sen ningunha medida de protección real, e as poucas que teñen reducidas a caracteres impresos nun papel. No Monte Pindo sabémolo ben, e partimos dunha situación difícilmente empeorábel, pois no 2013 como todos saben cumpríronse todos os prognósticos e o Olimpo Celta viuse arrasado por un lume produto do abandono, aínda que o goberno da Xunta culpou en exclusiva a un suposto pirómano do que nunca máis se soubo, e iso que xa leva 642 días buscando.

Iris boissieri, 13/6/15

Hoxe a situación está francamente igual que o día despois de que nos ameazaran con sancionarnos se non cesábamos no noso empeño de repoboar o monte coa axuda do voluntariado. A macabra orde frenou en seco os traballos cando xa levábamos 1050 carballos e 2500 castiñeiros sementados, asi coma toneladas de gramíneas venteadas nas zonas onde os nosos técnicos detectaran risco inminente de escorrentías de cinzas. Acto seguido a Xunta teatralizou unha espectacular operación de lanzamento de palla helitransportada no 0,16% da superficie e asegurou que non era o momento de facer máis nada, insinuando sempre que a situación estaba dominada, e que as repoboacións comezarían na primavera de 2015. De nada serviron as peticións desesperadas de axuda de veciñanza, concello e axentes sociais, nin sequera dúas multitudinarias manifestacións para pedirlle á Xunta solucións reais aos problemas no Monte Pindo, pois é quen ten todas as competencias sobre a súa xestión. En efecto, días despois toneladas de cinzas arrincadas do Monte Pindo polas primeiras augas torrenciais asulagaban pobos, ríos e bancos marisqueiros ante a desesperación xeral, e sobre todo das mariscadoras que loitaban en van por retirar os lodos coas súas propias mans antes de que afogase a produción por completo e por tanto o seu medio de vida. A épica e desigual loita non fixo senón evocar as funestas imaxes dos tempos do Prestige, cos mesmos herois e cos mesmos culpábeis.

A Xunta nunca desenvolveu as repoboacións que prometeu
Ao marxe das medidas estéticas para captar o titular mediático, nunca máis se volviu saber da Xunta na zona, literalmente. A repoboación que supostamente tería que terse efectuado esta primavera que xa remata, nunca existiu. O que si se cumpriu ao detalle foron os patróns de expansión de eucalipto que prognosticaran os técnicos da nosa Asociación, pois hoxe esta especie colonizou con forza lugares aos que nunca chegara, incluindo o único hábitat que ten en Galiza o Carballo anano (Quercus lusitanica Lam.). Todas as alarmas foran ignoradas por un goberno cego, xordo e mudo ante as (varias) enfermidades que padece este Monte, abocadas a ser terminais en mans de facultativos tan incompetentes para desenvolver o seu cometido, pois non só actuaron con neglixencia senón o único que fixeron foi impedir que ao enfermo se lle puidese aplicar ningún tipo de tratamento. A conta atrás parece activada, e a pesar dos estertores que a veces nos fan soñar con que certa recuperación aínda é posíbel, coma o feito de ter atopado esta fin de semana, no contexto do V Trail Monte Pindo, un só pé de lirio de monte (Iris boissieri, en risco crítico de extinción a nivel mundial), outras veces todo parece condenado en canto non pase que algo radical, e perdida toda esperanza na reacción deste goberno galego o único que podería supor unha virada de timón é o cambio de goberno na Xunta que se fai esperar demasiado.

Patróns de expansión de eucalipto prognisticados por
Jorge Pérez, enxeñeiro forestal e directivo da AMPPN

Arrecian as críticas científicas contra a posición da Xunta

Profesor Dr. Valeriá Paul

Acaba de publicarse na revista científica International Journal of Development and Environment o artigo The Ambiguous Geographies of Protected Areas in Galicia dos profesores de Xeografía e Ordenación do Territorio Valerià Paül, Miguel Pazos e Xosé Santos, no que explican que o goberno galego tratou as figuras de protección da natureza en Galicia coma simples imposicións europeas, ata o punto de recoñeceren abertamente que as aplican por cumprir pero sen pretender con elas lograren ningún efecto real. De feito, extenden a súa crítica á negativa da Xunta a crear novos Parques Naturais, aínda que existe desde 2010 unha «intensa campaña social» para reforzar a escasa protección do «emblemático e pintoresco» Monte Pindo mediante esa figura. Deixámosvos co fragmento e coa tradución do mesmo, que podedes atopar na páxina 71 da obra.

Since 2009
In 2009 the conservative party that had ruled Galicia until 2005 returned to power. In the past 5 years they have come to power no little progress has been made and there has been a clear lack of commitment to the protection agenda. In 2009 the ruling party was forced by the European Commission to designate an area of almost 7,000 hectares in the Limia district with a large bird population as a Special Protection Area (spa) under the Birds Directive, in the Natura 2000 Network. In the Gazette (Diario Oficial de Galicia) published on 15/10/2009, the Galician Government openly wrote that the designation as spa means that “the area becomes a Natura 2000 protected area but it is not considered a protected natural area” (p. 16231). With this intricate and confusing text, the Xunta meant that the spa designation was compulsory because of an obligation to toe the line in European directives, but that the designation does not mean that the area is protected under Galician and Spanish legislation.
Another case in point is the refusal to designate new Natural Parks. Pindo Mountain is an emblematic and scenic coastal mountain already designated sci, where an intense social campaign is taking place since 2010 for the designation of a Natural Park that would reinforce the existing (but weak) protection by providing stronger planning, investment and management enforcement. The Galician Government has repeatedly denied the need for such a Natural Park.
PAUL, Valeriá: The Ambiguous Geographies of Protected Areas in Galicia. Ambiente y Desarrollo. International Journal of Development and Environment 01/2015; 19(36):60-79. DOI: 10.11144/Javeriana.ayd19-36.agpa.

[Tradución ao galego] Desde 2009
No 2009 o partido conservador que gobernou Galicia ata 2005 voltou ao poder. Nos pasados 5 anos desde que chegaron ao poder non tivo lugar nin o máis mínimo avanzo e houbo desleixo coa axenda da protección. En 2009 o partido gobernante viuse forzado pola Comisión Europea a designar unha área de case 7.000 hectáreas na zona da Limia cunha gran poboación de aves coma unha Zona de Especial Protección para as Aves (ZEPA), na Rede Natura 2000. Na Gaceta (Diario Oficial de Galicia) publicado en 15/10/2009, o goberno galego afirmaba abertamente que a designación desa ZEPA significaba que "a área convértese nunha zona protexida da Rede Natura 2000, pero non se considera unha zona natural protexida". )p. 16231). Con este texto intricado e confuso, a Xunta admitía que a designación da ZEPA fora unha obriga derivada da imposición de directivas europeas, pero que esa declaración non significaba que a área esté protexida baixo a lexislación galega e española.
Outro caso é o rexeitamento a declarar novos Parques Naturais. O Monte Pindo é un monte costeiro emblemático e pintoresco xa declarado LIC, onde ten lugar unha intensa campaña social desde 2010 para declarar un Parque Natural que reforce a protección existente (aínda que escasa), proporcionando unha planificación máis forte, investimento e reforzo da xestión. O Goberno Galego ten denegado repetidamente a necesidade deste Parque Natural.

280 herois logran conquistar o Trail máis duro de Galiza

Un dos puntos máis espectaculares do Trail

As condicións non poderían ser máis idóneas para facer xustiza ao recén estreado apelido do V Trail Monte Pindo: O "Trail máis duro de Galicia". A tarde do sábado ofreceu unha meteoroloxía tan cambiante e adversa que poucos podían esperar o que lles agardaba aló arriba, a 627 metros.

Se ben a tarde comezou cuberta mais apacíbel, segundo se ía gañando altura a paisaxe ía desaparecendo tupida por unha mesta néboa de choiva, no medio duns ventos por veces infernais e tamén o frío máis propio do inverno que dos prolegómenos do verán. Asi, á dureza da proba sumouse as adversidades engadidas polo tempo, cun chan moi esvaradizo sobre todo nos tramos que percorren por granito, fortísimos ventos que case obrigaron a impor o uso de cortaventos e choiva persistente durante os tramos máis escarpados.

Estes foron no 2015 os verdadeiros Reis do Monte Pindo

Asi e todo, nada menos que 280 das 316 persoas inscritas lograron conquistar o V Trail Monte Pindo, 16 delas por debaixo dunhas incríbeis dúas horas e media. Nesta edición coroáronse como auténticos Reis do Monte Pindo (por este orde) o nicrariense Luis Calvo Castro, o nigranés Luis Martínez Comesaña e o dodrés Samuel Saborido Soñora, cunha chegada axustadísima a partir dos 02:10:44 e en menos de 30 segundos de diferencia.

A proba contou cunha alta participación feminina, e a muller mellor clasificada foi a coruñesa Almudena Suárez Pazos, 58ª na xeral cun espectacular tempo de 2 horas e 50 minutos, sendo a primeira veterá a viguesa Margarita Beiro González. sendo o terceiro posto desa categoría para a ceense Belén Pérez Martínez, . O primeiro veterán masculino foi o redondelán César Santos Barciela, que conquistou nada menos que o oitavo posto da xeral. Dentro dos corredores locais, salientar a magnífica participación dos Praia de Carnota Runners, equipo amateur conformado por unha ducia de veciños do noso Concello e do entorno, que lograron situarse en torno ao posto cen e por debaixo das tres horas, tempos absolutamente brillantes tratándose da xa considerada proba raiña dos trails galegos e non sendo profesionais. O resto dos resultados pódense consultar aquí. Os premios a todos eles, obra do artesán local Nacho Porto, foron entregados en nome de GMTA José Moutinho, en nome de Monte Pindo Parque Natural Mario Maceiras e polo alcalde de Carnota Ramón Noceda, reelixido como tal esa mesma mañá.

Aspecto que ofrecía o control de dorsais na Laxe da Moa

A Asociación Monte Pindo Parque Natural, que organiza desde este ano a proba xunto a Galicia Máxica Trail Adventure, queremos agradecer a profesionalidade, seriedade e exemplo da nosa entidade compañeira na organización GMTA, da que aprendemos moitísimo para mellorar no futuro non só esta proba senón as nosas propias actividades; a colaboración do Concello de Carnota e de Augas de Mondariz; a disposición dos negocios locais que colaboraron (Sol e Mar, Pensión A Morada, Casa de Turismo Rural Xanela da Lúa, Panadería Parada, Covirán e outras que amosaron a súa vontade de colaborar no futuro); e, sobre todo, o incuestionábel compromiso do voluntariado que asumiu tarefas de control de dorsais, tomando fotos, no reparto de víveres nos avituallamentos, no control de cruces e nas tarefas de coordinación, loxística e seguridade..., contribuíndo a que unha proba tan complicada se desenvolvera con éxito e sen ningún incidente que reseñar, nun día no que permanecer quedo durante horas nun punto determinado do Monte Pindo parece máis ben a última opción que calquera persoa nos seus cabais elixiría.

Por último, a moi nomeadamente, queremos agradecer a espectacular resposta de corredores e familiares á nosa chamada para conquistar o Olimpo Celta, pois eles son os verdadeiros herois do día, e non podemos finalizar sen dirixir unha mención moi especial ás 36 persoas que non lograron completar a proba. Algunhas por teren sufrido pequenas lesións, outras por non ter podido acabar; na próxima edición de seguro non se lles resistirá.

En nome do conxunto desta humilde entidade veciñal que nunca soñou sequera con poder participar en algo tan grande, grazas a todas e todos!

316 corredores aceptan o reto de conquistar o V Trail Monte Pindo

Por quinto ano o Trail Monte Pindo reta a corredores de toda Galiza a unha das probas galegas máis duras nesta disciplina. E nada menos que 316 persoas recolleron a luva e inscribíronse no único Trail que coroa o Monte Pindo, e que percorrerá máis de 23 km polo corazón do Olimpo Celta, con pendentes de ata o 30% e os sempre tan esixentes descensos.

Monte Pindo e GMTA, coorganizadores da proba co apoio do Concello de Carnota e de Augas de Mondariz, achegarán máis dunha vintena de voluntarios para que todo saia perfectamente e que as únicas sorpresas se vexan nas táboas clasificatorias. Ás 11 horas do sábado reuniranse na Solaina para repartir os cometidos de organización.

Agardamos ver moita xente no Pindo este sábado a partir das 17:30h apoiando estas e estes 316 valentes.